Kısa süreli ozon maruziyetinin, kansere baÄŸlı ölümleri son 23 yılda yüzde 80 artırdığı belirlendi. 2000 yılında 261 bin 270 olan ozon baÄŸlantılı ölümler, 2023’te 469 bin 860’a yükseldi. Trafik ve orman yangınlarından kaynaklanan emisyonlar, ozonla iliÅŸkili kanser ölümlerinin baÅŸlıca nedenleri arasında gösteriliyor.
Ozon Maruziyeti ve Kanser Ä°liÅŸkisi
Avustralya, Brezilya, Kanada, Åžili, Güney Kore, Meksika, Yeni Zelanda ve Tayland’da yapılan ve Journal of Hazardous Materials bilim dergisinde yayımlanan bir çalışma, kısa vadeli ozon maruziyeti ile kanser türlerinden kaynaklanan ölümler arasındaki iliÅŸkiyi inceledi. Çalışma, 2000-2023 yılları arasındaki 9 milyon 223 bin 332 kanser kaynaklı ölümü analiz etti.
Yıllık ozon konsantrasyonlarının trafikten kaynaklı metreküp başına 11 mikrogram, arazi yangınlarından metreküp başına 4,8 mikrogram ve endüstriyel faaliyetlerden metreküp başına 2,66 mikrogram olduÄŸu tespit edildi. Ozon konsantrasyonlarının kaynağı ülkelere göre farklılık gösterirken, Avustralya ve Brezilya’nın bazı bölgelerinde arazi yangınları en büyük kaynak olarak öne çıktı.
Kanser Türlerine Etkisi ve Türkiye’deki Durum
Çalışmaya göre, ozon maruziyetindeki her metreküp başına 10 mikrogramlık artış, 24 yaygın kanser türündeki ölümlerde yüzde 0,84’lük bir yükseliÅŸe neden oluyor. Bu artış, kanser türlerine göre deÄŸiÅŸiklik gösteriyor. ÖrneÄŸin, her metreküp başına 10 mikrogramlık ozon artışı karaciÄŸer kanserinde yüzde 0,42, tiroid kanserinde ise yüzde 1,43’lük bir artışla iliÅŸkilendiriliyor.
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan, ozonun sadece solunum sistemi üzerinde değil, tüm vücut üzerinde sistemik bir karsinojenik katalizör olarak etkili olduğunu belirtti. Troposferik ozonun, fotokimyasal reaksiyonlar sonucu oluşan ikincil bir kirletici olduğunu vurgulayan Özdoğan, solunum seviyesindeki ozonun canlı dokular için tahrip edici bir molekül olduğunu ifade etti. Kronik ozon maruziyetinin DNA hasarına ve genetik değişimlere yol açarak kanser ilerlemesini hızlandırdığını söyledi.
Türkiye’de ozon için yasal sınır deÄŸerinin metreküp başına 120 mikrogram (8 saatlik ortalama) olduÄŸunu hatırlatan ÖzdoÄŸan, bu deÄŸerin Dünya SaÄŸlık Örgütü’nün önerdiÄŸi metreküp başına 100 mikrogramın üzerinde kaldığını belirtti. Ä°stanbul gibi metropollerde ozon kirliliÄŸinde 2024’te bir önceki yıla kıyasla yüzde 10’luk bir artış yaÅŸandığına dikkat çekildi.
Özdoğan, kanser hastaları ve risk grubundakiler için ozon maruziyetini en aza indirmenin önemine değinerek, dış mekan aktivitelerinin kısıtlanması, hava kalitesi takibi ve antioksidan destekli beslenmenin faydalı olacağını ekledi.
