Polikistik over sendromu (PKOS), doğurganlık çağındaki kadınlarda yaygın olarak görülen bir hormon bozukluğudur. Yumurtalıklarda küçük kistlerin oluşması, adet düzensizlikleri, aşırı tüylenme, akne ve kısırlık gibi belirtilere yol açabilir. Doç. Dr. Fatma Ketenci Gencer, sendromun tanı ve tedavi süreçleri hakkında önemli bilgiler paylaştı.
PCOS’ta Tanı ve Tedavi Yaklaşımları
Doç. Dr. Fatma Ketenci Gencer, PKOS’un metabolik bir hastalık olduğunu belirtti. Bu sendromda insülin direnci ve artmış androjen seviyeleri (kıllanma, sivilcelenme) ön plandadır. Farklı yaş gruplarında belirtiler değişiklik gösterebilir; ergenlik döneminde kıllanma ve adet düzensizliği, üreme çağında ise kısırlık sorunları daha sık görülür. Tanı için Rotherham Kriterleri kullanılır ve genellikle ultrasonda çok sayıda olgunlaşmamış yumurtacık, artmış sivilcelenme/kıllanma veya düzensiz adet görme gibi üç kriterden ikisinin bulunmasıyla konulur.
PKOS’un kesin bir tedavisi bulunmamaktadır. Tedavi, hastanın şikayetlerine yönelik ve kişiye özel olarak planlanır. İnsülin direncinin yönetimi büyük önem taşır çünkü bu durum ilerleyen yaşlarda diyabet, gebelikte şeker veya hipertansiyon riskini artırabilir. Kilo verme, yaşam tarzı değişiklikleri ve Akdeniz diyeti gibi beslenme düzenlemeleri tedavi planının temelini oluşturur. Gerekli durumlarda insülin hassasiyetini artıran medikal tedaviler de uygulanabilir.
PCOS ve Doğurganlık Üzerine Etkileri
Doç. Dr. Ketenci Gencer, PKOS hastalarının kesinlikle çocuk sahibi olamayacağı yönündeki algının yanlış olduğunu vurguladı. Yumurtlamayı baskılayan insülin direnci gibi faktörler yönetildiğinde, yaşam tarzı değişiklikleri veya ilaç tedavileriyle yumurtlama yeniden sağlanabilir. Bu durumda kişiler spontane yollarla gebe kalabilir. Yumurta çatlatma tedavileri veya tüp bebek gibi yardımcı üreme teknikleri de başarıyla uygulanabilmektedir. Tüp bebek tedavisinde PKOS hastalarının gebe kalma şansının diğer gruplara göre daha yüksek olduğu belirtildi.
Sendromun Türkiye’deki görülme sıklığı yaklaşık yüzde 10-13 civarındadır, yani her 10 kadından biri etkilenmektedir. Düzenli kadın doğum muayeneleri önemlidir. Özellikle 45-50 yaş civarında görülen anormal ve yoğun adet kanamaları asla göz ardı edilmemelidir. Ayrıca, meme kanseri riski bu hastalarda bir miktar daha fazla olabileceğinden, 40 yaş sonrası taramalar erken başlatılabilir ve kadınların kendi kendine meme muayenelerini yapmaları büyük önem taşır.
İnsülin direncini kırmanın en etkili yollarından biri kilo vermektir; kilo kaybı tek başına yumurtlamayı geri getirebilir ve spontane gebeliği sağlayabilir. PKOS hastalarının ailelerinde diyabet, hipertansiyon veya kalp hastalığı gibi durumlar varsa daha temkinli olmaları ve hekim takibinde kalmaları önerilir.
